ÇEKİM HAZIRLIKLARI 2

Kamera; televizyon, sinema ve diğer görsel iletişim araçlarıile bireysel kullanıcıların

görüntü kaydetmede ve yayınlamada kullandığıtemel araçtır.

Görsel iletişim araçlarında görüntü oluşturma da temel araç kameradır. Kamera ile

oluşturulan görüntüler aracılığıyla bu araçlar kitlelere ulaşabilmektedir. Kamera ile çekilen

görüntüler ne kadar kaliteli olursa izleyici üzerinde o kadar etki oluşturulabilir. Çekilen

görüntülerin yanında kaydedilen ve yayına verilen seslerinde kaliteli ve anlaşılabilir olması

gerekmektedir.

Kamera ile kaliteli ses ve görüntü kaydıyapabilmek için kamera üzerinde bulunan ses

ve görüntü ayarlarınıiyi kullanmak gerekir. Görüntünün renk ve ışık seviyesini tutturmak

çok önemlidir. Kayıtla ilgili diğer bilgileri kaydedebilmek kameraman ve montajcıya büyük

kolaylıklar sağlar. Kameraman bu ayarlarıiyi yaparak hem kaliteli görüntü oluşturabilir, hem

de ekibin işini kolaylaştırır.

Ortamdaki seslerin iyi kaydedilebilmesi

için sesin özelliklerinin ve mikrofonların

iyi tanınmasıgerekir. Mikrofonlar sesin

elektriksel işaretlere dönüştürülmesinde

kullanılan araçlardır. Ortamın

özelliklerine göre hangi tür mikrofonun

kullanılmasıgerektiği bilinmelidir.

Bu modül ile size kameradaki ses

ve görüntü ayarları; sesin ve

mikrofonların özellikleri anlatılmıştır. Bu

modül sonunda kamera ile kaliteli ses ve

görüntü kaydıyapabileceksiniz.

1. TEMEL KAMERA AYARLARI

Profesyonel kameraların gövde, bakaç ve objektiflerinin üzerinde çeşitli ayarlama

düğmeleri, bilezikleri ve giriş-çıkışnoktalarıvardır. Bu ayarlamaların zamanında ve doğru

şekilde yapılmasıçekilen görüntünün kalitesine çok şey katar. İyi bir kameraman çekime

geçmeden önce kameranın standart ayarlarınıkontrol eder, konunun ve mekânın gerektirdiği

yeni ayarlarıise çekime geçmeden tamamlar. Kamera üzerinde yapılan ayarların bazılarını

çekim sırasında yenilemek veya değiştirmek de gerekebilir.

Kamera üreticileri, aktüel kameraların temel ayar düğmelerini cihazın omuzda, elde

veya ayaklık üzerinde çekimi sırasında kolaylıkla yapılabilecek noktalara yerleştirmişlerdir.

Ayrıca benzer görevdeki tuşlar ve düğmeler, kamera üzerinde birbirine yakın

konumlandırılmışlardır.

1.1. Bakaç Üzerindeki Ayar Düğmeleri

Bakaçtaki görüntünün netliğini ayarlamak için diyoptri ayarıyapılır. Kamera otomatik

netlik konumundayken bakaç ekranının hemen altında yer alan diyoptri halkasınet görünene

kadar çevrilir. Kamera vizörünün çekim sırasında tam olarak kapanmasıgerektiğinden

gözlük ile vizörden bakma imkânıyoktur. Diyoptri sayesinde gözlük kullanan kameramanlar

mesleklerini sürdürebilmektedir. Her insanın gözünün hata oranıfarklıdır ve kameraman

kamerasında, kendi gözüne göre diyoptri ayarıyapmak zorundadır. Fakat kameramanın gözü

bozuk olsa da olmasa da diyoptri ayarının yapılmasıgereklidir. Aksi takdirde çekilen

görüntünün net olmasıtesadüf olacaktır.

. Kayıt Lambası(REC-TALLY) ve Ayarları

REC tuşuna basılarak kayda girildiğinde vizörün üst-ön tarafında kırmızıbir ışık

yanar. Kayıttan çıkıldığında bu ışık söner. Kameranın arka-üst tarafında ikinci bir kayıt

lambasıda bulunabilir. Bu ışık TALLY düğmelerinden kontrol edilir. Bu ışığın siddetini

arttırmak için HIGH, düşürmek için LOW seçilir. TALLY düğmesi OFF konumuna

getirildiğinde ise kayıt sırasında kırmızıışık yanmaz.

Resim 1.1. Bakacın ön panelindeki düğmeler

. Bakaç Gösterge Ayarları

Bakaç ekranında objektiften toplanan görüntüler dışında pek çok bilgi ve uyarı

yazı/şekilleri vardır. (bataryanın doluluk durumu, kasetin durumu, diyafram ve enstantane

değerleri, kamera uyarısinyalleri gibi.) Bu göstergelerin görünmemesi için bakacın önünde

bulunan DISPLAY tuşunun OFF konumuna getirilmesi yeterlidir.

. Bakaç Görüntüsü Ayarları

Bakaçtan görünen görüntüyü daha net ve kaliteli yapmayısağlarlar. Bakacın üst-ön

tarafında yer alan PEAKING, CONTRAST ve BRIGHT (keskinlik, karşıtlık ve aydınlık)

düğmeleri bu işe yarar. Bu düğmelerin kasete kaydolan görüntünün kalitesi üzerinde hiçbir

etkisi yoktur.

Bakaç üzerinde bataryanın azaldığınıveya ortamda ışığın yetersiz olduğunu gösteren

uyarıışıklarıda bulunabilir.

1.2. Objektif Üzerindeki Ayar Düğmeleri

Objektif üzerinde önden arkaya doğru netlik halkası, zum halkasıve diyafram halkası

bulunur. Bu halkaların üzerlerinde ayar yapılmasınıkolaylaştıracak rakam değerleri vardır.

Kamera otomatik netlik konumundayken (AUTO), netlik bileziğini kullanmaya gerek

yoktur. İstediğimiz kişi ve nesneleri net görüntülemek için objektif üzerindeki FOCUS

düğmesini MANUEL (elle) konumuna getirmek gerekir. Objektif üzerinde diyaframı

otomatik veya manuel seçmeye yarayan IRIS SELECTOR tuşu da vardır.

Kamera objektiflerinin sağtarafında “Kamera Elceği” bulunur. Kamera omuzda çekim

yapılırken sağ el, bu elcek üzerindeki kayıştan geçirilerek kameranın iyi tutulması,

sallanmamasısağlanır. Ayrıca kayda girip çıkma (REC) ve optik yakınlaşıp uzaklaşma

(zoom in-zoom out) hareketini sağlayan zum motoru elcek üzerinden sağelle kontrol edilir.

(Sol elini kullananlar için özel yapılmışkameralar vardır. Bu kameralarda her şey sola göre

yapılmıştır.)

1.3. Kamera Arkasındaki Giriş-ÇıkışYerleri ve Ayarları

Bataryalar kameraların arka taraflarına sabitlenirler. Kamera şehir şebekesine bağlanıp

elektrikle çalışacaksa, elektrik bağlantısıkamera arkasındaki DC IN girişinden yapılır.

Enerjisini kameradan alan tepe ışıklarıve bazıtelsiz mikrofonlar burada bulunan DC OUT

girişine bağlanır.

Kameranın arka kısmında, kamera sabit mikrofonu dışında mikrofonlar bağlamak için

mikrofon girişleri vardır. (CH1 ve CH 2) AUDIO In olarak da anılan bu girişlere mikrofonlar

takılarak istenen yönden ve uzaklıktan daha kaliteli ses alımıyapılabilir. Mikrofon kabloları

bu girişlere ittirilerek takılır, mikrofonu çıkartmak için ise girişyerinin üzerindeki PUSH

mandalına bastırmak ve mikrofonlarıgeri çekmek yeterlidir. Mikrofon girişine takılan

mikrofonlar kapasitif (kondansatörlü) türde ise sesin tekniğine uygun kaydedilmesi için

mikrofon girişi üzerindeki ayar düğmesi, “+48V”a getirilir.

1.4. Kamera Gövdesindeki Ayar Düğmeleri

Her kameranın ilk kullanılacak düğmesi, ON/OFF (açık/kapalı)dur. Kamera kapalı

konumdayken mekanik tuşlar dışında hiçbir özelliği çalıştırılamaz. Çekim veya kayıttan

izleme yapılamaz. Kamera açık konuma getirildikten ve enerji verildikten sonra yapılacak

işin niteliğine göre konum belirlenir. Eğer yeni görüntü kaydıyapılacaksa kamera CAMERA

konumuna, kasetten video izlemesi yapılacaksa VTR konumuna, (varsa) hafıza kartından

fotoğraf izlemesi yapılacaksa MEMORY konumuna getirilir.

. Ses Ayarları

Kamera gövdesinin değişik yerlerinde birçok ses ayar düğmeleri ve göstergeleri

vardır. Kameranın üzerindeki ses ayar düğmesi (MONITOR), dışarıdan alınacak sesin

kameraman tarafından duyulmasınısağlar. Bu ayarın kayda bir etkisi yoktur. Bu şekilde

kayıt sırasındaki seslerin amaca uygun ve kaliteli olup olmadığıanlaşılır. AUDIO LEVEL

düğmesi ise dışarıdan alınan seslerin kayıt seviyesini ayarlar. Kameranın gövdesi üzerinde

bulunan VUmetre ile (dijital ya da analog) kayıt ses seviyesi görülür. Eğer VUmetre

göstergesinde hiçbir hareket yoksa kamera ses almıyor demektir. Bu durumda ya mikrofon

girişlerine ve ses ayar düğmelerine bakılır.

Kamera, sabit mikrofonundan ses alacaksa AUDIO IN bölümü, LINE veya FRONT

konumunda tutulur. Kameraya dışarıdan mikrofon bağlanmışsa ses ayar düğmeleri MIC

(REAR) konumuna getirilir.

. VTR Tuşları

Kamera VTR konumundayken kaydedilmişgörüntüler izlenir. Bu panel üzerinde tıpkı

bir video okuyucu cihazındaki gibi PLAY (okuma), REW (geri), FF (İLERİ), PAUSE

(bekletme), STOP (durdurma), SLOW (yavaşokuma), REC (harici kayıt yapma) tuşları

vardır. Frame tuşlarıgörüntüyü kare kare ilerletmeyi sağlar. Bazıkameralarda, görüntü

çekimi yapıldıktan sonra kamera üzerinde dublaj yapılmasına imkân tanıyan AUDIO DUB

tuşu bulunur. Kamera VTR konumundayken görüntü oynatımısırasında bir mikrofona

konuşarak görüntüye dublaj yapılabilir.

Resim 1.3.:VTR paneli

Yeni bir kayıt formatıolan HD (High Definition) kameralarda bu cihazlara özel yeni

birtakım ayar düğmeleri vardır. HD formatının iki ayrıtürü (720p ve 1080i) olduğu için HD

kameralar üzerinde kayıttan önce hangi formatta ayar yapılacağıseçilir. HD kameralarda

ayrıca saniyede kaç kare görüntü çekileceği de ayarlanabilir. Bunun için FRAME RATE

bölümünde ayarlama yapılır.

Kameraların gövdesi üzerinde yapılan bazıayarlar ise biraz daha fazla ustalık ve

dikkat gerektirir.

İşlem Basamakları Öneriler

. Kamera bakacıüzerindeki ayarlamaları

yapınız.

. Kamera objektifi üzerindeki ayarlamaları

yapınız.

. Kamera arka panelindeki ayarları ve

bağlantılarıyapınız.

. Kamera gövdesi üzerindeki ayarları

yapınız.

. Kamera gövdesi üzerindeki düğmelerle

rastgele oynamayınız.

. Ayarlar konusunda öğretmeninizden

yardım isteyiniz.

. Teknik terimlerin ve ayar komutlarının

Türkçe karşılıklarınıaraştırınız.

. Çekim öncesi kamera ayarlarınıkontrol

etmeyi alışkanlık haline getiriniz.

2. KAMERA ÇEKİM AYARLARI

İnsan gözü her ortamda ve farklıışıklar altında cisimlerin renklerini gerçeğe çok yakın

algılayabilir. Kameralar ise her ortamda cisimlerin renklerini doğru görebilmek için beyaz

ayarıyapılmasına ihtiyaç duyarlar.

Kameraların renkleri doğru olarak algılayabilmeleri için kameraya ortamdaki ışığın

renk ısısıhakkında bilgi vermek gerekir. Aslında bütün cisimler renksizdir. Işığın cisimlere

çarpıp yansımasısonucunda, yansıdığırenkte görünürler. Işık her cisimden farklıdalga

boylarında yansır. İnsan gözünün görebildiği frekanslar arasındaki yansımalar o cismin

rengini oluşturur. Hiçbir yansıma olmazsa, cisim siyah demektir. Kırmızı, yeşil, mavi

renklerin belirli bir oranda birlikte yansımasıise beyaz rengi (parlaklığı) oluşturur.

Parlaklık = 0,59 Yeşil + 0,30 Kırmızı+ 0,11 Mavi

Bir renk, üç temel rengin belirli oranlarda karışmasından elde edildiğine göre ve

beyazıoluşturan renk karışımıformülünü yani parlaklık formülünü bildiğimize göre bütün

renklerin hangi oranda yansıdığınıhesaplayabiliriz.

Örnek:

Ortamda ölçülen ışık rengi 0,24 kırmızıise mavi oranınedir?

Mavi = Parlaklık – 0,24 Kırmızı+ 0,59 Yeşil

Mavi = 1 – 0,24 + 0,59

Mavi = 0.17

Bu bilgilere göre kameranın renkleri algılamasıortamdaki ışığın renk ısısı( Kelvin

derecesi ) ile bağlantılıdır.

Kameralar üretilirken bu bilgiler göz önüne alınmıştır. Parlaklık formülü kamera

hafızasına kaydedilmiş, bu sabit değere göre ortamdaki ışığın renk ısısınıölçmek mümkün

olmuştur. Ortamdaki ışığın renk ısısıile matematiksel ayar yapıp diğer renkleri bilinen

oranlarda yerli yerine oturtarak, doğru ışık değerlerinde resim üretmek mümkündür. Bu

sayede beyaz ayarıyaparak kameranın insan gözünün gördüğü renklere en yakınını

üretmesini sağlayabiliriz.

2.1.1. Neden Beyaz AyarıYapmalıyız?

Renklerin doğru olarak kaydedilmesi birkaç önemli amaca hizmet eder. Kaydedilen

görüntü haber, belgesel veya arşiv değeri taşıyorsa, bu bilgilerin uzun zaman sonra da

kullanılacağıve izleyiciye bilgi vereceği düşünülerek görüntü ile ilgili teknik bilgilerin ve

renklerin doğru kaydedilmesi gerekir. Özellikle Türk bayrağının kırmızısı, insan yüz tonu ve

rengi, para rengi, Anıtkabir’in dışrengi gibi herkes tarafından bilinen renklerin doğru olarak

aktarılmasıgerekmektedir. Beyaz elbise ile kamera karşısına çıkan bir sanatçının elbise

rengini kırmızıya kaçan bir beyaz veya maviye yakın beyaz tonlarda çekmek doğru olmaz.

Birbiri arkasına montajlanacak görüntüler değişik zamanlarda çekiliyorsa renklerin

birbirini tutmasıgerekir. Örneğin filmin bir sahnesinin planlara bölünerek bazıplanların

daha sonra çekileceği durumlar söz konusu olabilir. Bu durumda beyaz ayarıtutmuyorsa,

daha önce çekilen planlar ile yeni çekilen plan arasında renk farklarıortaya çıkacaktır. Oysa

montajda bu planlar arka arkaya eklendiğinde bu durum bir renk sıçramasıolarak filme

yansıyacaktır.

Birbiri arkasına montajlanacak görüntüler değişik kameralarla çekiliyorsa renklerin

birbirini tutmasıgerekir. Üretilen her kameranın aynımarka ve model bile olsalar aralarında

renk farklılığıolduğunu unutmamak gerekir. Bazen bu farklılıklar gözle hissedilemez bazen

de hissedilecek boyuttadır. Farklıiki kamera ile çekim yapılırken iki kameraya da aynı

ortamda beyaz ayarıyapmak gerekir.

2.1.2. Beyaz Ayarı(White Balance) Nasıl Yapılır?

Beyaz ayarışu şekilde yapılır.

. Kamera açılır ve CAMERA konumuna getirilir.

. Ortama göre filtre seçilir (örneğin 3200 veya 5600 K değerleri).

. Diyafram otomatik konuma alınır.

. Çekim yapılacak mekanın ışığınıalgılayabilecek bir noktada, kamera önünde -

1-2 metre uzaklıktan düz beyaz bir kağıt veya benzer bir beyaz nesne tutulur.

. Tutulan test kağıdına vizörden sadece beyazlık görünene kadar zum girilir.

. Kamerada bulunan otomatik W/B seçici “beyaz” konumuna getirilerek birkaç

saniye basılıtutulur. Bakaç ekranında onay işareti geldiğinde tuşbırakılır.

Beyaz ayarının girilen farklıher ışık ortamında veya bulunulan ortamda ışık değerleri

değiştiğinde yapılmalıdır.

Kameralarda zaman zaman siyah (Black) ayarıda yapılır. Bunun için de yukarıdaki

işlemler aynen tekrarlanır ancak W/B düğmesi, “black” konumuna getirilir.

Acil durumlar için kameralarda hafızaya alınmışsiyah-beyaz ayarlarıkullanılır.

Bunun için de kamerada siyah-beyaz ayarıhafıza paneli bulunur. Panelde A, B ve preset

seçenekleri vardır. Örneğin iç çekimde bu paneldeki “A” seçilir ve beyaz ayarıyapılır. Daha

sonra farklıışık değerinde bir ortamda beyaz ayarı“B” ile yapılır. Tekrar “A” ortamına

geçildiğinde yeniden beyaz ayarıyapılmaksızın paneldeki “A” seçildiğinde kamera bu

ortamın ışık değerlerini hatırlar ve renkleri buna göre ayarlar. “Preset” konumu ise fabrika

çıkışW/B ayarlarıdır.

2.1.3. Beyaz AyarıYaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Beyaz ayarı, çekilecek konuya gelen ve çarparak kameraya yansıyan ışık esas alınarak

yapılmalıdır. O zaman çekimi yapılacak konuya gelen ışık kaynağından yararlanılır.

Ancak bazen çekimi yapılacak konu üzerine başka ışık kaynaklarından farklıışık

gelebilir. Bu durumda renklerin doğru olarak kaydedilmesi için kameramanın tercih yapması

gerekmektedir.

Beyaz ayarının yapılmasında baskın olan ana ışık kaynağıkullanılmalıdır. Örneğin

güneşli bir havada genel çekim yapılıyorsa ve yapılan çerçevede daha çok güneşli yerler

daha büyük bir alan kaplıyorsa ancak konu gölgedeyse kameraman tercihini kullanmalıdır.

Önemli olan konu ise ona gelen ışık esas alınır. Konu yardımcıunsursa genel ışık esas

alınabilir. Bu durumda gölgedeki yardımcıunsurların rengi maviye sapacaktır. Çekimi

yapılan konu önemliyse ve ona göre beyaz ayarıyapılırsa, güneşışığının direkt geldiği yerler

olduğundan daha kırmızıgörünecektir.

2.1.4. Beyaz Ayarı Hataları

Beyaz ayarıyapılırken en çok yapılan hata, beyaz ayarıyapılan kartın yanlışışıkta

tutulmasıdır. Çekimi yapılacak konu eğer gölgedeyse veya genelde gölgedeyse beyaz ayarı

güneşin direk ışığıaltında yapılmaktadır. Oysa güneşin direkt ışığı5600 Kelvin derece

civarındaysa gölgedeki renk sıcaklığıbu değerin örneğin 6500 Kelvin gibi üzerindedir. Bu

şekilde yapılan ayarla renkler maviye sapacaktır.

. Beyaz kartıtutan kişi vücuduyla gölge yapıp güneşi engelleyerek, kart üzerine

direkt gelen ışık yerine yansımaların renk ısısınıayarlamanıza neden

olmamalıdır.

. Beyaz karta gelen yansımalar (kırmızıbir araba, yeşil bir duvar, vb. ) doğru ayar

yapmanıza engel olur. Kart yüzeyi yansıma yapmayacak şekilde tutulmalıdır.

. Kart üzerindeki aşırıparlamalar da beyaz ayarınıetkilemektedir.

. Beyaz ayarıyapılacak kartın rengi solduğunda, özellikle kirlendiğinde beyaz

ayarıyanlışyapılmaktadır. Kart yüzeyi temiz olmalıdır.

. Bulutlu bir havada beyaz kart yere doğru tutulduğunda ışığın zemin renginden

yansımasına göre ayar yapılır. Oysa beyaz kartıbulutlara doğru tutmak gerekir.

. Gece, gündüz veya aşırıışık şiddeti, loşluk gibi ışık şiddetinin değiştiği

durumlarda beyaz ayarıyapmadan önce mutlaka siyah ayarıyapmak gerekir.

2.2. Renk Çubuğu (Colour Bar) ve Test Tonu

Kamera üzerinde, kameranın ürettiği görüntüdeki renk değerlerini belirlemek amacıyla

bir renk jeneratörü (Colour bar Generator) bulunmaktadır. Elektronik bir kart şeklinde

kameraya eklenen bu renk jeneratöründen üretilen sinyaller kayıt yapılacak kaynağa belirli

bir süre kaydedilir. Bu renk sinyali referans alınarak diğer cihazlarda gereken teknik

ayarlamalar yapılır. Bu sinyale aynızamanda “test sinyali” denilir. Test sinyali Avrupa yayın

birliği (EBU) ve dünyadaki bütün malzeme üreticileri tarafından kabul edilmişstandart

değerlerdedir.

Kameranın ürettiği renk sinyallerinin kaydedilmesi montaj sırasında birçok problemi

çözecektir. Örneğin yönetmen aynıçekimin aşamalarınıçekmek için birkaç kere çekime

gitmek zorunda kalabilir. Fakat birçok yönetmen ve kameraman çekimler için farklı

kameralar kullanmak zorunda kalabilmektedir. Kameralar arasındaki renk farklarımontajda

problem çıkarmaktadır. Özellikle birden çok kamera ile yapılan çekimlerde yönetmenin,

kameramanın ve montajcının bütün çekilen görüntülerin renklerini eşitlemek için

kullanabileceği tek unsur, kayıt öncesinde yapılan renk çubuğu kaydıdır.

Kameraya kaset takıldıktan sonra, kamera üzerinde bulunan renk çubuğu anahtarıaçık

konuma getirilir. Bu sayede kamera elektronik devresi tarafından üretilen renk çubuğu

sinyali çıkışa verilir. Vizörden bakılarak renk çubuğunun görüntüsü kontrol edilir. Normal

çalışmalarda 30 saniye, arşiv değeri taşıyan kayıtlarda ise 1 dakika kayıt yapılır. Daha sonra

renk çubuğu anahtarıkapatılır ve görüntü çekimine başlanır.

Bazen kamera üzerindeki her elektronik devrenin zamanla değerini yitirmesi

olağandır. Özellikle referans alınacak olan renk ayarlarının doğru olmasıgerekmektedir.

Kameranın renk jeneratöründen ürettiği sinyalleri periyodik olarak test etmek gerekir. Bu

amaçla bilgisayarla hesaplanarak üretilen özel olarak renk çubuğu test kartıkullanılmalıdır.

Test kartının üreticisi tarafından belirlenen ışık şiddeti ve renk sıcaklığında test kartı

aydınlatılarak kameranın çıkışıosiloskop yardımıyla kontrol edilmeli ve kameranın renk

çubuğu sinyali ile üretilen resim arasındaki farklar arasında gereken düzeltmeler

yapılmalıdır.

2.2.1. Sinema Kameralarıİçin Renk Çubuğu Ayarı

Film kameralarıile çekime başlamadan önce kullanılacak filmin ve objektiflerin testi

yapılmalıdır. Bu testlerden bir tanesi de renk testidir. Kullanılacak filmlerin ışığa

duyarlılıkları(ASA değerleri) ve film tipi (gün ışığı, tungsten gibi) farklıolabilir. Bu

filmlerin renklere karşıtepkisini bilmek için renk testi yapılır. Bu test için renk çubuğu kartı

( color resolution chart ) kullanılır.

Kart üzerine, tungsten 3200 K standart ışık veren projektör ile 2000 lüks şiddetinde

ışık uygulanır. Test çekimleri kullanılacak her marka film ve değişik asa değerli filmlere

yapılır. Bu test çekimleri laboratuara gönderilir ve sonuçlar gözlemlenerek not edilir.

Kameraman buna göre gereken filmi kullanır. Bu testin uygulanmasının bir nedeni de

filmlerin aynıbobinden üretilmişolmasıdır. Yani film 1000 metre gibi üretildikten sonra

parçalara ayrılarak üretici tarafından mesela 122 metre olarak kutulanır. İşte bu seri

bitiminde bizim satın aldığımız film başka bir seriden olabilir. Bu da çok küçük de olsa renk

farklılıklarıyaratabilir korkusunu doğurur. Üretim tarihleri farklıfilmleri kullanmak zorunda

kalabiliriz. Aynımarka bile olsa filmlerin üretim tarihleri farklıysa veya saklama ortamları

değişikse renk farklılıklarıdoğabilir. Bu yapılan test ile filmin özellikleri kaydedilir ve ona

göre önlem alınır.

2.3. Kontrast Ayarı

Kameralarda iyi görüntü alabilmek amacıyla vizörden gördüğümüz ve kullanılacak

olan görüntünün de iyi olmasıgerekir. Film kameralarında vizör temizlenip diyoptri ayarı

yapılırsa iyi görüntü alınabilir. Diyaframıen açık duruma getirerek karanlık ortamlarda da

iyi görüntü alabiliriz. Elektronik kameralarda ise durum biraz daha farklıdır. Elektronik

kameralarda kullanılan vizör kamerada elde edilen görüntünün izlendiği küçük monitördür.

Bu görüntüyü izlediğimiz monitörün ayarlarınıiyi yapmak gerekir.

Vizörün temizliği kontrol edildikten sonra görüntü netleşinceye kadar vizörün diyoptri

ayarıyapılır. Vizör monitörünün parlaklık ve kontrast ayarlarıyapılmasıgerekir. Kameranın

ürettiği renk çubuğu açık duruma getirilerek vizöre renk çubuğu görüntüsü verilir. Vizör

bölümü üzerinde bulunan, parlaklık (brightness) ve kotrast (contrast) kontrol anahtarlarını

kullanarak tamamen kapatılır. Siyahıayarlamak için parlaklık anahtarınıen koyu renkten

(siyah) hemen yanındaki bir açık ton çubuğunu ayırt edinceye kadar arttırmak gerekir.

Beyazıayarlamak için beyaz renk gözünüzü alamayacak ve aşırıparlamayacak şekilde rahat

görününceye parlaklığıarttırmak gerekir. Ardından renk çubuğu kapatılabilir. Bu ayar

bittikten sonra herhangi bir ışıklıgörüntüye çerçeve yaparak, görüntüyü teknik olarak

denetlemek gerekir. Vizör üzerinde (Peaking) kontrolü vardır ve bu kontrol yalnızca vizörde

görünen görüntünün (artifical focussing) yapay odaklama üzerindeki düzelme miktarını

zevkinize veya ihtiyacınıza göre ayarlamaya yarar. Renkli kamerada oluşan resmi siyah

beyaz vizörde izleriz. Bunun yarattığıproblemlerden biri eğer bir görüntüyü aşırıpozlarsak

ve bunu renkli olarak izlersek, aşırıpozlanmışparlak bölümlerin rengini kaydederek beyaza

dönüştüğünü görebiliriz. Fakat siyah-beyaz vizörde açık gri tonlar birbirine çok yakın

olacağından aşırıpozlanmışbölümleri görmek zor olacaktır.

Renkli ve siyah-beyaz vizörler için aynıayarlarıyapmak gerekir. Sıvıkristal ekran

şeklindeki vizörlerde de aynıayarlar yapılır. Ayrıca yansımayıgiderecek ekstra kontrollerde

vardır.

Unutulmamasıgereken en önemli faktör, vizörden izlenen görüntü kaydedilmez. Eğer

karanlık bir ortamda çalışıyorsanız ve vizörün parlaklığıçok açıksa kaydedilen görüntü bu

kadar parlak olmayacaktır. Bu nedenle vizörü doğru ayarlamak çok önemlidir. Ancak bu

sayede vizörden mümkün olan en fazla bilgiyi elde ederiz.

2.4. Zebra Ayarı

Elektronik kameralarda ve fotoğraf makinelerinde, pozlama (diyafram) seviyesini

kontrol etmek amacıyla vizörlere zebra ayarıkonulmuştur. Vizörün yapılan keskinlik,

kontrast ve renk ayarlarıbazıdurumlarda yetmeyebilir. Özellikle beyaz bir duvar veya parlak

gökyüzünün önünde duran bir kişinin yüzüne göre diyafram ayarlamak istersek, gökyüzünün

veya beyaz duvarın parlaklık oranının kayıtta nasıl görüneceğini merak ederiz. Zebra ayarı

yardımıyla fazla pozlama belli bir seviyeyi geçmişse vizörde görüntünün bir kısmında zebra

deseni oluşur. Böylece kullanıcıfazla pozlama seviyesini görebilir ve görüntüyü

normalleştirmek için gereken ayarlarıyapabilir.

2.5. Shutter Ayarı

Kameranın enstantanesi olarak düşünülebilir. PAL ve SECAM sistemlerinde 1/50

frekansta, saniyede 25 kare resim üretilir ve kayıt yapılır. Shutter hızıise gelen ışığın

süresini azaltır. Bunu ise karelerin bazıbölgelerini atarak yapılır. Resim karesinin bir

bölümü atılır ancak saniyede üretilen resim halen 25 karedir. Shutter speed “ON” yapılarak

1/100 konumuna getirildiğinde ışık miktarıazalacağından diyafram düşer. 1/2000

durumunda 4 F stop diyaframa etkisi vardır. Aynıoranda da alan derinliği etkilenir. Bu

yüzden shutter hızıışık miktarının yeterli olduğu durumlarda kullanılabilir.

Shutter hızının hareketli nesnelere bazıetkileri vardır. Helikopter kanatlarıve su

damlalarıduruyormuşgibi görünebilir. Bazımonitörler veya televizyon çekimlerinde

ekrandaki frekans uyuşmazlığından ortaya çıkan akma durumunu engellemek için

kullanılabilir. Ağır çekimlerde (slow motion) net kareler elde etmek için kullanılabilir. Aynı

şekilde araba içinde net çekim yapabilmek için de bu ayar kullanılabilir. Alan derinliği

etkilerinde yararlanılabilir. Net veya bulanık yapmak istediğimiz nesnelerin alan derinliğini

azaltacağından daha genişaçılarda net veya bulanık (flu) yapabilmemize olanak verir. Işık

şiddeti yüksek ise shutter speed ile daha kolay daha net-bulanık yapılabilir. Alan derinliği

azaltılabilir.

Shutter speed devreye girdiği oranda CCD çiplerinin voltajıartar. Bu nedenle açık

unutulmamalıdır ve devamlıkullanılmamalıdır.

2.6. Time Code Döşemek

Time Code yani Türkçe olarak zaman kodlaması, kameranın kaydettiği (frame) resim

karelerinin, baştan sona doğru sayısının, kayıt sırasında bant üzerine kaydedilmesidir. Bu

sayede yapılan bir kayıt planının kaç kare olduğu, dolayısıyla ne kadar zamanda kayıt

yapıldığıkaydedilmişolur. Bu bilgi kayıt, montaj ve okuma sırasında kullanılarak çekimin

süresi, başlangıç ve bitişzamanıöğrenilir. Montaj yapılırken hangi kareden itibaren

başlanacağıve biteceği hesaplanabilir.

Gelişmişkameralarda Time Code çıkışıbulunur ve bu çıkışbir verici-alıcı

kullanılarak bu amaçla üretilmiştelsiz sistemler yardımıyla takip edilebilir.

Kameranın ürettiği resim sinyali PAL ve SECAM sistemlerinde 1/50 frekansta,

saniyede 25 kare resim üretilir ve kayıt yapılır. NTSC sisteminde ise 1/60 frekansta 30 kare

resim üretilir ve kayıt yapılır. Her 25 kare için bir boşluk bulunur ve buraya kamera

tarafından Time Code döşenir. Time Code dikey / vertical olarak döşenen bir sinyaldir. Bu

sinyalin ismine VITC denir. Ayrıca dikey / vertical olarak döşenen Time Code sinyaline

Lateral sinyal de eklenir. Sinyal döşenirken saniye başına bir sinyal gönderilir ve TC gibi

kullanılır.

Kameraya her yeni kaset konulduğunda, eski Time Code değerleri sıfırlanır. Renk

çubuğu üzerine 1 dakika kadar Time Code döşenir ve resim kaydına geçilir. Böylece bant

üzerine Time Code döşenmeye başlanmışve bunun kotrolü yapılmışolur. Kayıt sırasında bu

otomatik olarak devam eder.

Time Code hafızasıdeğerlerini kamera aküsünden ve bir pil yardımıyla beslenerek

hafızada tutar ve kamera açıldığında bu değerler ekranda görülür. Akü söküldüğünde hafıza

pili devreye girer ve akü takılana kadar değerleri hafızada tutacak devreyi besler. Ancak bu

hafıza pili bittiğinde Time Code hafızada tutulamaz Bu durumda eğer müdahale edemezsek

kamera her kapatıldığında Time Code silinir ve sıfırdan döşenmeye başlanır. Bu durumda

kurguda olumsuzluklar yaşanır.

Kameramanın Time Code döşenmesine kalınan yerden devam edebilmesi için

yapmasıgereken ise çok basittir. Kameraya daha önce kayıt yapılmışkaset takıldığında,

kamera en son time code değerinden kayda devam edecektir. Oysa objektif üzerinde bulunan

RET (Return) tuşuna basmak yeterlidir. RET tuşu yapılan kaydın son üç saniyesini tekrar

izletmeye yaradığıgibi aynızamanda yapılan kaydın son time code değerini de bulur ve time

code döşemeye bu değerden devam eder.

Tarih ve ulusal saat ayarıda yazmak gerekebilir. Çekimin hangi tarihte ve saatte

yapıldığınıgösteren bu kayda Free Time denir. Bu bilgi time code bilgisi üzerine yazılır ve

User Bit bilgisi olarak da adlandırılır.. Kamera üzerinden görülemez, montaj setindeki

okuma sırasında monitörden görülebilir. Referans bilgisi olarak kullanılır.

2.7. Diyafram Ayarları

Televizyon kameralarıile alınan görüntüler, insan gözü ile alınan görüntüler kadar

mükemmel olmadığıiçin televizyon programlarının hazırlanmasısırasında ortaya bazı

problemler çıkmaktadır. Bu nedenle televizyon kameralarıiçin çalışma ışık seviyesi, kontrast

değeri, resim çözümlemesi önemlidir.

. Çalışma Işık Seviyesi

Kameralardan beklenen en düşük ışık seviyesinde en uygun görüntünün

alınabilmesidir. Düşük ışık seviyesinde çalışıldığızaman ışık yeterli olmadığıiçin,

kameranın kazancınıarttırmak gerekir. Kameranın kazancının artmasıyla birlikte gürültü de

artar. Sözü edilen gürültü, kameraların elektronik devrelerinde oluşan ve normal çalışma

şartlarında ortaya çıkan bir gürültüdür. Bu nedenle kameralardaki sinyal-gürültü oranı

oldukça yükseltilmiş, az ışıklıbir ortamda en iyi görüntünün alınabilmesi sağlanmıştır.

Düşük ışık seviyesinde parlak bir cismin karanlık bir arka fon üzerinde hareket etmesi,

o cismi oldukça parlak gösterir. Bir futbol maçının görüntülenmesi sırasında, futbolcular iyi

aydınlatılmamışbir bölgeden karanlık bir bölgeye girdiklerinde, oldukça parlak ve

kırmızımsıbir alev gibi görünür.

. Kontrast Değeri

Kontrast, bir resimdeki en parlak ve en karanlık noktalar arasındaki orandır. Renkli

kameralar için kontrast oranı30:1 dir. Bir resimdeki en parlak nokta, en karanlık noktadan

en fazla 30 defa daha parlak olabilecektir. Çerçeve içindeki en karanlık nokta ile en aydınlık

nokta arasındaki kontrast farkı30 birimden fazla olduğunda görüntü kalitesi bozulur. Dış

çekimler sırasında, güneşli bir havada bu oran kuşkusuz daha fazla olacaktır. Bu nedenle

kameralarda nötr yoğunluk filtresi kullanılır.

. Resim Çözümlemesi

Resim çözümlemesi veya berraklığı, kullanılan kameranın mercek sistemi, kontrast

oranıve kamera tüpünün yapısıile yakından ilgilidir. Kaliteli televizyon kameralarında

resim çözümlemesini arttırmak için kullanılan tekniklerden birisi de, görüntü niteliğini

arttırıcıelektronik elemanların kullanılmasıdır.

2.7.2. Işık Ölçerlerle Yapılan Ölçümler

Pozometre, görüntüsünü kaydedeceğimiz cismin üzerine düşen ışığın ölçülmesi

amacıyla kullanılır. Cismin üzerine düşen ışık cismin üzerinden yansır. Biz bu ışınların

objektifimizden geçmesi, filmi pozlamasıveya elektronik cihazlarda tüpe, CCD’ lere

düşmesiyle görüntü kaydettiğimize göre, doğru değerde diyafram bağlanmasıiçin cisimden

yansıyan ve objektife giren ışığın değerinin bilinmesi gerekir. Pozlama ışık değerini ölçmeye

yarayan cihazlara “pozometre” adıverilir. Görüntüsünü çekilecek cisme gelen bütün ışık

kaynaklarının pozometre ile tek tek ölçülüp matematiksel ortalamasıalınarak diyafram

bağlanmalıdır. Bu alınan değer her şeye rağmen kameramanın yaratmak istediği atmosfere

bağlıolarak kendisi tarafından değerlendirilir.

Bir görüntü karesinin oluşmasıiçin ışık ve gölgenin birlikte olmasıgerekir. Tamamen

ışıklıbir ortamda görüntü oluşmayacağıgibi tamamen karanlık bir ortamda da görüntü

oluşmaz. Bu nedenle ışığın yapısınıiyi kavramak lazımdır.

Pozometre ışık şiddetini ölçmeye yarayan, ışığa duyarlıelektronik devre elemanıdır.

Işık şiddetini elektrik sinyaline dönüştürür. Makineye takılan modellerin yanında birde el tipi

pozometreler vardır. Bunlar makineden bağımsız olup ayrıolarak kullanılırlar ve ölçülen

değerler sonra makineye uygulanır. Çalışma prensipleri makineye takılan modellerin

aynısıdır.

Pozometre üzerinde ışığa duyarlıbir göz vardır. Pozometrenin gözünün üzerine

yerleştirilen bir kapsül yardımıyla yaklaşık 180 derecelik bir yaydan gelen ışıkların hepsinin

içeri girmesini sağlar. Pozometre konudan ışık kaynağına doğru yöneltilerek ışık ölçümü

yapılır ve pozometrenin önerdiği değerler makineye uygulanır. Kapsül üzerinde takılıyken

düşen ışığıölmeye yarayan pozometre kapsül çıkarıldığında yansıyan ışığıölçmek için

kullanılır. İki türlü ışık ölçümü vardır.

. Yansıyan IşığıÖlçen Pozometreler:

Adında anlaşıldığıgibi bu pozometreler, çekilecek konudan yansıyan ışığın

ölçülmesinde kullanılırlar.

. Düşen IşığıÖlçen Pozometreler

Bu tür pozometreler çekilmekte olan objenin üzerine düşmekte olan ışığıölçmekte

kullanılırlar. Kullanma şekli, konudan ışık kaynağına doğru yöneltilerek ışığın yoğunluğu

ölçülür. Böylece objenin üzerine düşmekte olan ışık ölçülmüşolur. Düşen ışığıölçen

pozometreler yansıyan ışığıölçenlere göre daha kolay, pratik ve kullanma kolaylıklarıvardır.

Pozometre elektrikle çalışır. Bu nedenle pillerin tam dolu olmasıgereklidir. Bazı

makineler pil bitse ve pozometre devre dışıkalsa da çalışabilir. Bu durum pozometre

bozuldu anlamına gelmemelidir.

2.7.3. Kamera Üzerinde Diyafram Ayarı

. BağıntılıAçıklık ( f ) Değeri

Merceklerin gerçek ışık geçirgenliğini belirten sayıdır. (f) ile gösterilen (diyafram)

değerleri, aslında odak uzaklığının diyafram (f) açıklığıçapına bölünmesiyle elde edilir.

Kullanılan fotoğraf filmlerinde elde edilecek olan negatifin iyi olabilmesi için belirli bir ışık

şiddetine ihtiyaç duyulursa, TV kameralarının da elektronik görüntüyü iyi verebilmesi, için

yeterli bir ışık yoğunluğunun bulunmasıgerekmektedir. Kameranın gördüğü nesnelerden

yansıyıp gelen ve mercekten geçerek görüntü tüpü (CCD) yüzeyine (odak düzlemine) vuran

ışık şiddeti az ise, elde edilecek olan görüntü silik, birbirine karışmışdurumda, görüntü tüpü

(CCD) yüzeyine vuran ışık şiddeti gereğinden fazla ise elde edilen görüntü ayrıntısız ve

parlak olacaktır.

Televizyon kameraları, ışık yoğunluğu ve şiddeti kontrol edilebilen stüdyo ortamında

çalıştığıgibi, kamerayıdışçekim ortamlarında da kullanmamız gerekmektedir. Bu nedenle

dışçekim ortamlarında kameraya gelen ışık şiddetinin kontrol edilmesi amacıyla dışçekim

kameraları(ENG) zoom merceklerle donatılmışlardır.

Bu merceklerin tümünde “Auto Iris Control” devresi ile merceğin diyafram açıklığını

otomatik olarak kontrol etmek mümkündür. Ancak merceklerdeki oto iris kontrolünün her

zaman kullanılmasımümkün olmayabilir. Bu durumda otomatik kontrolden çıkıp manuel

olarak kullanılır. Manuel konumda olduğu zaman ise merceğin açıklığının denetimini

kameraman kendisi yapar. Manuel çalışma otomatik iris çalışmalarından daha çok

karşılaşılan bir durumdur. Bu durumda kameraman, kameranın bakacındaki kontrastlık

değerlerini kontrol eder ya da bir ışık ölçer ile ölçüp diyaframa gereken değeri verir.

Otomatik olmayan bir çalışma sırasında verilen diyafram değeri nesnelerin hareketinden

doğan ışık değişikliği söz konusu olunca, bu durumda kameraman çekim sırasında küçük

diyafram düzeltmeleri yapmalıdır. Otomatik iris kontrollü çalışmada böyle bir düzeltmeye

gerek yoktur.